http://people.etf.unsa.ba/~jvelagic/laras/dok/lekcijad4.pdf
http://www.croportal.net/forum/racunala/racunalne-mreze-tipovi-i-protokoli-3289/
http://www.pfst.hr/data/materijali/predavanje3.pdf
Računarska mreža.
1. Šta je računarska mreža?
Računarsku mrežu čine dva ili više povezanih računara i prateća komunikaciona oprema, povezanih u cilju zajedničkog korištenja resursa.
U najjednostavnijem obliku, računarsku mrežu čine dva računara povezana kablom. Možda ideja povezivanja dva računara kablom danas ne spada u velika dostignuća, ali u prošlosti bila je vrhunsko dostignuće iz oblasti komunikacija. Nekad je bilo neophodno da korisnici kopiraju i štampaju dokumenta ukoliko žele da se i drugi njima služe. Ovakav način rada poznatiji je kao rad u samostalnom okruženju. Kopiranje podataka sa jednog računara na drugi pomoću diskete često je nazivano i kvazi-umrežavanje.
1.1. Abeceda računarskih mreža
Računar koji je u mreži, a služe za obezbjeđivanje resursa ostalim računarima u mreži, zove se server. Računari koji koriste te resurse nazivaju se klijenti ili radna stanica (engl. Workstation). Za razliku od običnih računara (klijenta) serveri moraju da budu jake mašine, kako bi mogli da izvršavaju zahtjeve koje postavljaju ostali računari. Računar može biti ili klijent ili server, a rijetko se može naći da obavlja obe funkcije. Mreže zasnovane na serverima, zovu se serverske mreže, gdje server dominira mrežom i obezbjeđuje resurse klijentima. Računarske mreže ravnopravnih korisnika, su male mreže, sa malim brojem korisnika, bez dominacije servera u kojoj svi klijenti djele svoje resurse sa ostalim.
1.2. Veličina mreže
Računarske mreže se djele u tri osnovne grupa. Lokalna mreža (engl. Local Area Network, LAN), Mreža gradskog područija ( engl. Metropolitan Area Network, MAN) i Regionalna računarska mreža (engl. Wide Area Network, WAN).
Lokalna mreža jedna je od najbitnijih računarskih mreža. Arhitektura lokalnih mreža obuhvata puno mogućnosti,od najjednostavnijih ( dva računara povezana kablom) do izuzetno složenih (mnogobrojni računari i periferni uređaji povezani u jednu mrežu). Nedostatak lokalne mreže jeste njena geografska ograničenost na terenu prečnika manjem od 5 km.
Mreža gradskog područija je prečnika od 5 do 50 km koja povezuje računare iz različitih zgrada u nekoj gradskoj oblasti, stanice ili manje mreže(LAN).
Regionalna računarska mreža sa druge strane nije geografski ograničena. Ona može da poveže računare i periferijske uređaje sa suprotnih strana svijeta. U većini slučajeva, regionalna računarska mreža se sastoji od više međusobno povezanih lokalnih mreža. Internet je vjerovatno najbolji primjer ove vrste mreže ( i ako se za njega češće upotrebljava naziv globalna računarska mreža).
1.3. Vrste mreža
Računarske mreže se mogu podjeliti u dve grupe: mreže ravnopravnih korisnika i mreže zasnovane na serverima. Ove dve bitno različita kategorije računarskih mreža korisnicima pružaju različite mogućnosti.
Računarske mreže ravnopravnih korisnika
Pruža jednostavn pristup umrežavanju računara zbog zajedničkog korištenja resursa. Ne postoji jednonamjenski server i među računarima ne postoji hijerarhija.
U mreži nema administratora i svaki računar je i server i klijent, gdje svaki korisnik mreže određuje koje će resurse i koliko iz svog računara djeliti sa ostalima.mreža ravnopravnih korisnika se sastoji najviše od deset povezanih računara ( ne rijedak slučaj da ih ima dosta više od desat). Zbog čega su često dosta jeftinije od računarskih mreža zasnovanih na serverima.
U mrežama ravnopravnih korisnika mrežni softver ne zahtjeva uniformnost performansi i bezbjednosti, za razliku od softvera predviđenog za namjenske softverske sisteme. Za ostvarivanje mreže ravnopravnih korisnika podrška je u većini slučajeva ugrađena u sadašnje operativne sisteme. To znači da bez ikakvog dodatnog mrežnog operativnog sistema možemo napraviti mrežu ravnopravnih korisnika.
Bezbjednost je velika slobost mreže ravnopravnih korisnika. Uopšteno govoreći, u mrežama ravnopravnih korisnika bezbijednost se svodi samo na postavljanje lozinke na pristup resursima koji se djele sa ostalima u mreži, gdje korisnik sam za sebe postavlja mere bezbijednosti. Ovakva organizacija drastično ugrožava bezbijednost mreže.
Mreže zasnovane na serverima
Dvojsko ponašanje u mrežama ravnopravnih korisnika u većini slučajeva ne odgovara potrebama. Ograničenje saobraćaja i zahtjevi po pitanju bezbjednosti i upravljanja upućuju se na korištenje namjenskih servera. Namjenski server se ne koristi kao klijent već samo u ulozi servera. Oni su optimizovani za brzo rukovanje zahtjevima velikog broja klijenata iz mreže, a istovremeno čine bezbjednim resurse. To je jedan od razloga zbok kojih su mreže zasnovane na serverima postale standard za savremene poslovne mreže. Zasnovane na serverima, mreže se još nazivaju i klijentsko-serverske mreže. Klijentsko-serverske mreže i mreže ravnopravnih korisnika se razlikuju po operativnom sistemu i ostalmom režnom softveru, dok su hardverske i fizičke veze iste u oba slučaja. u mrežama može postojati više ( ne rijetko bude i veliki broj) servera.
2. Osnovni mrežni mediji
2.1. Mrežni kablovi
Većina današnjih mreža za prenos signala između dva računara koristi neku vrstu kabla, koji se ponaša kao mrežni medijum.postoji veliki broj kablova koji se mogu upotrebiti u nekim situacijama, ali većina današnjih mreža koriste tri osnovne vrste kabla: Koaksijalni kabal, Kabal sa upredenim paricama, Optički kabal.
Koaksijalni kabal
U savom najjednostavnijem obliku koaksijalni kabal se sastoji od bakarne žice u sredini, oko koje se nalazi naj prije izolacija, a zatim sloj od upletenog metala (širm) i na kraju spoljašnji zaštitni omotač. Širm je upletena ili vlaknasta metalna mreža, ali može da posluži i neki drugi materijal. Svrha ovog oklopa je da apsorbuje elektro magnetne smetnje ili šum.
Kablovi sa dvostrukom zaštitom, su kablovi koji imaju jedan sloj izolacije i jedan sloj od upletenog metala. Također postoje i kablovi sa četvorostrukom zaštitom koji se upotrebljavaju u sredinama sa jakim elektromagnetnim smetnjama. Bakarni provodnik u sredini kabla prenosi električni signal. Provodnik može biti od više epredenih žica ili od punog bakra. Bakarni provodnik i širm ne smiju biti u kontaktu. Usljed kontakta , u kablu nastaje kratki spoj, a šum ili zalutali signal sa mreže prelaze u provodnik. Do kratkog spoja dolazi prilikom kontakta između dva provodnika ili provodnika i širma. Kod električnih uređaja kratki spoj je teško otkriti, a mogu da izazovu kvar na uređajima ili kubitak informacija. Koaksijalni kabl mnogo je otporniji na pojave mješanja i slabljenja signala od kabla sa upredenim paricama. Slabljenje signala je gubitak jačine signala koji se pojavljuje kao posljedica dugog putovanja kroz bakarne provodnike. Koaksijalni kablovi se djele u dve grupe: Tanki kabl i Debeli kabl.
Tanki kablovi su fleksibilni koaksijalni kablovi debljine oko 0,64 cm. Ova vrsta kabla, zbogsvoje fleksibilnosti odgovara skoro svim tipovima mreže. Kod tankih koaksijalnih kablova značajnije slabljenje signala se pojavljuje na razdaljinama preko 170 metara.
Debeli kablovi su čvrsti koaksijalni kabloviprečnika oko 1,25 cm. Što je debljina provodnika veća, veće su i daljine prenosa signala. Pa zbog toga debeli kablovi mogu da prenose signal na udaljenosti do 500 metara.
Budući da su mogućnosti koaksijalnih kablova ograničene na brezine do 10Mb /s, ispostavilo se da su oni ne efikasni za prenos podataka u okruženju računarskih mreža.
Kabal sa upredenim paricama
Postoje dvije vrste kablova sa upredenim paricama: Neoklopljena upredena parica, koja se koristi u većini lokalnih mreža, i Oklopljena upredena parica, koja se upotrebljava u okruženjima gdje se javljaju elektromagnetne smetnje. Kabal sa upredenima paricama se sastoji od osam zasebno izolovanih bakarnih žica, koje su međusobno grupisane u četiri para (dve žice upletene jedna oko druge se nazivaju parica). Pri čemu su žice koje čine par upredene i označene bojom. Oko parica se nalazi zaštitni omotač.Konektor RJ-45 na kablu sa upredenim paricama je vrlo sličan konektoru RJ-11, koji se već godinama upotrebljava na telefonskim kablovima kao standardni konektor ( RJ je „registered jack, što znači preporučeni utikač) .
Neoklopljena upredena parica
Udruženja Asocijacija Elektronskih Industrija i Asocijacija Telekomunikacionih Industrija (EIA, TIA) razvile su standard EIA/TIA, koji definiše različite kategorije, odnosno nivoe UTP kablova. Sa porastom kategorije raste i efikasnost prenosa informacija.
U katekoriju 1 spada tradicionalni telefonski UTP kabl, koji se sastoji os dve izolovane bakarne žice.
U kategoriju 2 spada UTP kabl za prenos do 4 MB podataka u sekundi. Sastoji se od 4 međusebno upredene parice.
U kategoriju 3 spadaju kablovi za prenos do 16 MB podataka u sekundi. Sastoji se od 4 upredene parice, od kojih svaka ima tri uvoja po stopi.
U kategoriju 4 spadaju kablovi koji omogućavaju prenos podataka do 20 MB po sekundi.
U kategoriju 5 spadaju UTP kablovi koji omogućavaju prenos do 100MB u sekundi. Sastoje se od 4 upredene bakarne parice.
Dva najvažnija nivoa UTP kablova za lokalne računarske mreže jesu kategorija 3 i kaegorija 5. Kategorija 3 se uglavnom ne koristi za bržu mrežu, ali se može upotrijebitiza za 10Mb mreže ( tad se kabal označava sa 10BaseT). Protokol 100BaseT4 za brzi Ethrnet, izuzetak je po tome što koristi kabl kategorije 3, a predviđen je da radi na brzinama od 100 Mb. ovaj protokol omogućava veće brztine prenosa, jer 100BaseT4 koristi sve četiri parice kabla, umjesto uobičajne dve.
Oklopljene upredene parice
Oklopljene upredene parice imaju spoljašnji omaaotač od bakarne mreže koji je u stvari oklop daleko efikasniji od standardnog spoljašnjeg omotača UTP kablova. Između i oko parica postoji omotač i od tanke metalne folije. Ovi dodatni slojevi kod STP kablova formiraju jedinstveni oklop koji je u stanju da zaštiti podatke koji se prenose od bilo kojeg spoljašnjeg uticaja. Zbog dodatne zaštite koju STP kablovi imaju, oni omogućavaju veću brzinu prenosa i veću daljinu od UTP kablova.
Kablovi sa optičkim vlaknima
Optičko vlakno se sastoji od izuzetno tankog staklenog cilindra, koji se naziva jezgro. Jezgro je okruženo koncentričnim staklenim slojem, koji se naziva presvlaka. Oko presvlake se nalazi plastični sloj, oko kojeg se nalaze vlakna od kevlara što obezbjeđuje čvrstinu. Isto se vlakna izrađuju i od plastike. Sa plastikom se lakše radi, ali ona ne može da prenese svjetlosne impulse na razdaljinu na koju to može vlakno napravljeno od stakla. Zbog toga optičko vlakno prenosi signal samo u jednom pravcu. Kabal sa optičkim vlaknima se uvijek sastoji od dva optička vlakna u odvojenim presvlakama.
Kabal sa optičkim vlaknima je potpuno drugačiji od koaksijalnih kablova i kablova sa upredenim paricama. Razlikuju se po načinu prenošenja signala, gdje koaksijalnih kablovi i kablovi sa upredenim paricama signal prenose u obliku impulsa električnog napona preko bakarnih provodnika, a kabal sa optičkim vlaknima prenosi signal u obliku svjetlosnih impulsa preko optičkih vlakana. Pošto optički kablovi za prenos signala koriste svjetlost a ne elektricitet, otporni su na svaku vrstu elektromagnetnih smetnji. Pošto ne prenose električne impulse ne može doći do prisluškivanja i podaci su bezbjedni od krađe. Ne postoji preslušavanje, a slabljenje signala je mnogo manje izraženo nego kod kablova sa bakarnim provodnicima. Pojedini optički kablovi mogu biti dugački i do 120 kilometara, a da se na njima ne javljaju značajnije pogoršanje signala. Na tradicionalnim bakarnim kabloovima na daljinama između 100 i 500 metara zavisno od tipa kabla, javljaju se degradacije signala do granice prepoznatljivosti signala. Ako kabal treba da poveže velike razdaljine, najbolje riješenje su optički kablovi.
Dve osnovne vrste su monomodni i višemodni kablovi sa optičkim vlaknima. Ove dve vrste se razlikuju po širini prijesjeka jezgra. Vrstu optičkih kablov može se ralikovati po prečniku optičkog vlakna.
Monomodno vlakno prenosi laserski emitovan svjetlosni signal određene talasne dužine. A višemodno vlakno prenosi svjetlosni signal koji emituju LED diode i može prenositi više talasnih dužina. Pošto monomodno vlakno koristi za prenos zračenja lasera na određenoj talasnoj dužini, razdaljine na koje može da prenese signal su izuzetno velike. Pa se ovo vlakno u većini slučajeva upotrebljava za prenos podataka na velikim udaljenostima. Ova vrsta kablova je mnogo skuplja od višemodnog kabla i koristi više frekvencijske opsege, pa nije pogodno za infrastrukturu običnih računarskih mreža. Višemodni optički kablovi su pogodniji za lokalne mreže. Nisu pogodni za velike daljine, ali su mnogo jeftiniji i savitljiviji, pa se lakše postavljaju.
2.2. Mrežne kartice
Računarske mreže omogućavaju da računari zajedno koriste datoteke, štempače, aplikacije, pristup internetu i ostale resurse. Da bi mogli da pruže sve pomenute pogodnosti, računari moraju da budu povezani u mrežu. Kao veza između računara i mrežnog medija koriste se mrežne kartice ( ili mrežni adapteri).
Mrežna kartica je kartica za proširivanje mogućnosti računara koja omogućava povezivanje na mrežu. Različite mrežne kartice se koriste za računare različitih namjena. Mrežne kartice za servere i stone računare nisu iste. Za stone računare ili radnu jedinicu je projektovana obična mrežna kartica sa najčešće jednim mrežnim priključkom. Serverske mrežne kartice se koriste u sistemima koji treba da povežu veći broj korisnika, sa postavljenim zahtijevima za pouzdan rad mreže zbog vrijednosti informacija koje se prenose. Serverske mrežne kartice obično imaju više mrežnih priključaka, bolju funkcionalnost, manje opterećenje procesora i posjeduju bolje komunikacione performanse.
Ako mrežna kartica ne odgovara mreži ili je neispravna, može uzrokovati poteškoće u radu ostatka mreže.
2.3.Bežične računarske mreže
Bežične mreže su često pogodne, a ponekad i jedino moguće riješenje.
Fraza „bežične računarske mreže“ se najčešće pogrešno shvata kao mreža bez ijednog kabla. U većini slučajeva to nije tačno. Najveći broj bežičnih mreža sastoji se od bežičnih komponenti koje komuniciraju sa klasičnom mrežom sa kablovima, stvarajući tako jednu hibridnu mrežu.
Bežično umrežavanje (wireless netvorking) predstavlja povezivanje računara, digitalnih komunikacionih uređaja, mrežne opreme i raznih drugih uređaja putem radio talasa. Primjenjuje se na mjestima gdje kablovsku infrastrukturu nije moguće postaviti ili je cijena takve infrastrukture previsoka. Osim toga, posjeduje neke osobine koje predstavljeju veliku prednost u odnosu na kablovsko umrežavanje, kao što je mobilnost klijenata, laka mogućnost proširavanja i brzo i jeftino uspostavljanje mreže privremenog trajanja. Mobilnost klijenta se ogleda u tome da klijent može nastaviti korištenje započetog mrežnog servisa tokom i nakon premještanja sa trenutne pozicije.
Laka mogućnost proširavanja predstavlja sposobnost mreže da podrži povećanje broja klijenata do određene granice bez ikakvih ulaganja u dodatnu opremu.
Bežične mreže mogu se lako i brzo uspostaviti na privremenim lokacijama za vrijeme trajanja određenih događaja kao što su naučni skupovi, sportski događaji, banredne situacije i razni drugi skupovi i događaji.
Svaki uređaji koji međusobno komuniciraju putem elektromagnetnih talasa čineći bežičnu mrežu nazivaju se stanicama. Svaka stanica je opremljena bežičnom mrežnom karticom
(WINC Wireless Network Interface Card) koja predstavlja osnovni komunikacijski uređaj. Postoje dve kategorije stanica: pristupne tačke (AP Access Point) i bežični klijenti.
Pristupna tačka je bazna stanica koja bežične klijente koji su joj dodjeljeni povezuje u bežičnu mrežu. Pristupna tačka upravlja dodjelom radio kanala i posreduje u prenosu podataka između klijenata. Pristupna tačka ima mogućnost da se preko mrežnog priključka veže na kablovsku
mrežu. Ovakva veza omogućava razmjenu podataka između bežičnih klijenata i radnih stanica ili servera koji čine kablovsku mrežu. U skladu sa tim pristupna tačka pored bežične mrežne kartice mara da sadrži i neku drugu mrežnu mrežnu karticu namjenjenu za komunikaciju u kablovskoj mreži. Ovakva uloga pristupne tačke predstavlja njen osnovni mod rada. Prema potrebi, pristupnu tačku možemo konfigurisati da radi u modu rada kao repetitor, mod rada kao most i mod rada kao obični bežični klijent.
Bežični klijent može da bude bilo koji uređaj koji može da se preko bežične mrežne kartice poveže sa bežičnom mrežom i koristi njene resurse.
3. Konfiguracija mreže
Važan aspekt mreža je njihova konfiguracija, odnosno način na koji se zajednički koriste informacije. Na osnovu toga mreže možemo podjeliti u dvije grupe: računarske mreže ravnopravnih korisnika i računazske mreže zasnovane na serverima (serverske mreže).
3.1. Računarske mreže ravnopravnih korisnika
U mrežama ravnopravnih korisnika ne postoji hijerarhija računara niti namjenski server. Svi računari su ravnopravni odnosno jednaki. Svaki računar funkcioniše i kao server i kako lijenti, pa nema potrebe ni za administratorom koji bi bio odgovoran za cjelu mrežu. Korisniksvog računara sam određuje koji se podaci sa njegovog računara mogu koristiti a koji ne. Mreža ravnopravnih korisnika se često zove i radna grupa. Ovaj termin se odnosi na malu grupu ljudi, koju najčešće čine 10 ili manje računara. One su relativno jednostavne. U situaciji kad svaki računar funkcioniše i kao server i kao klijent, nema potrebe za jakim serverskim mašinama.
http://www.fpm.ba/public/down/pred05.pdf
http://www.scribd.com/doc/14948639/Diplomski-RAD-IK-Mreza-UNSA
Ovdje imash 18 poglavlja http://rapidshare.com/files/162481196/Racunarske_mreze.rar
Et' GL
